(Bu çalışma; 2000 Yılında yapılan Genel Duyurulu Sınav sonunda T.C. Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetçi Yardımcısı olarak atanan Denetim Personelinin Eğitimi amacıyla, 2001 Yılı Eğitim Programı gereğince, Kurul Başkanlığının 3Temmuz 2000 / 980 sayılı Talimatı ile görevlendirilen Başdenetçi Lütfi ÖNER tarafından yapılmıştır. Aralık / 2000)

BAŞBAKANLIK YÜKSEK DENETLEME KURULU’NUN
MEVZUATI VE TARİHÇESİ

A- GİRİŞ :

Dünyada, kamu kaynaklarının kullanımı belirli kurallara bağlanmıştır. Türkiye’de de, kamu kaynaklarının bir kısmı Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) ile benzeri bazı kuruluşlar ve fonlarda kullanılmaktadır.  Kamu kaynağı kullanımı ve bu kullanımların denetimi yasalarla düzenlenmiştir.

KİT’ lerin ve benzeri kamu kurum ve kuruluşlarının kurulup gelişmeye başlamasından itibaren bunların, ayrı usul ve esaslara göre denetlenmesi ihtiyacı duyulmuştur. KİT’ ler ile benzeri kuruluş ve fonların denetimi, 1938 yılından buyana, çeşitli tarihlerde çıkarılan yasalar, Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) ve Bakanlar Kurulu Kararları ile kabul edilen tüzüklerle düzenlenmiş olup, halen yürürlükte bulunan mevzuata göre yapılmaktadır.

1961 Anayasası ile yapılan düzenleme :

1924  Anayasasında KİT ‘ lerin denetimi hakkında bir hüküm bulunmamaktadır. Konu  Anayasa düzeyinde ilk defa 1961 Anayasasında yer almıştır.

1961 Anayasası’nın  127 nci maddesinde  “Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce denetlenmesi kanunla düzenlenir.”  hükmüne  yer verilmiştir.

1961 Anayasası halk oylaması ile kabul edilip yürürlüğe girinceye kadar, KİT’ lerin denetimi yukarıda açıklanan kanunlara ve bunlara ilişkin mevzuata dayanılarak yapılmakta idi.  Anayasa bazında  ilk defa, 1961 Anayasasında KİT’ lerin Türkiye Büyük Milet Meclisince denetiminin, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetiminden ayrı olarak kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür.

1982 Anayasa’sı ile yapılan düzenleme :

Bugün yürürlükte bulunan 1982 Anayasası’ nın; 160 ıncı maddesi hükmü ile, Genel ve Katma Bütçeli Dairelerin bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) adına denetleme görevi Sayıştay’a verilmiş, Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT)’ nin denetimi bunlardan ayrılarak 165 inci maddesi hükmü ile belirlenmiştir.

7 Kasım 1982 tarihinde halk oylamasıyla kabul edilen Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’ nın  “Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Denetimi” başlıklı 165 inci maddesi;

“ Madde 165- Sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi esasları kanunla düzenlenir. “

hükmünü amirdir.

B- BAŞBAKANLIK YÜKSEK DENETLEME KURULU İLE İLGİLİ KANUN,   KARARNAME VE TÜZÜKLER :                

Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu (YDK) ile ilgili kanun, Kanun Hükmünde Kararname (KHK),  Bakanlar Kurulu Kararı (kararname) ve tüzükler  tarih sırasına göre şöyle sıralanabilir.

1- 17.6.1938 tarihli 3460 sayılı Kanun,
2- 29.6.1943 tarihli 2 / 20817 sayılı Kararname ile kabul  edilen Nizamname,
3- 15.7.1960 tarihli 23 sayılı Kanun,
4- 21.3.1964 tarihli 440 sayılı Kanun,
5- 22.5.1964 tarihli 468 sayılı Kanun,
6- 14.7.1966 tarihli 6/6722 sayılı Kararname ile çıkarılan Tüzük,
7- 11.4.1983  tarihli 60 sayılı (KHK),
8- 19.10.1983 tarihli 2929 sayılı Kanun,
9- 24.6.1983 tarihli 72 sayılı KHK ,
10- 8.6.1984 tarihli 233 sayılı KHK,
11- 2.4.1987 tarihli 3346 sayılı Kanun,
12- 24.11.1994 tarihli 4046 sayılı Kanun.

Bu konular aşağıda sırasıyla açıklanmaktadır.

1- 3460 sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilâtiyle İdare ve Murakabeleri Hakkında Kanun:

Atatürk’ ün, 1 Kasım 1937 günü Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) nin çalışma yılını açış konuşmasında ifade ettiği;

“Endüstrileşme karar ve hareketimize mütenazır (paralel) olarak bugünkü mevzuatımızda düşünülecek tedbirler ve ilave edilecek bazı yeni hükümler vardır. Bunların başlıcalarını şöyle hülâsa edebiliriz: Sermayesinin tamamı ve büyük kısmı Devlet’e ait ticari sınai kurumların mali kontrol şeklini, bu kurumların bünyelerine ve kendilerinden istediğimiz ve isteyeceğimiz ticari usul ve zihniyetle çalışma icaplarına süratle tevfik etmek (uygun hale getirmek).  Bu gibi  kurumların bugünkü usullerle çalışabilmelerine ve inkişaf etmelerine (gelişmelerine)   imkan yoktur.”

düşüncesinden hareketle  hazırlanıp, 17.6.1938 tarihinde kabul edilen ve 4.7.1938 tarihinde yürürlüğe giren 3460 sayılı Kanunla; KİT’ leri idari, mali ve teknik bakımdan sürekli denetlemekle görevli “Umumi Murakabe Heyeti”  kurulmuştur. Umumi Murakabe Heyeti, daha sonra Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu adını almıştır.

3460 sayılı kanunun 7 nci maddesinde; “… bu kanuna tabi kuruluşların idari, mali ve teknik bakımdan Başvekalete bağlı Umumi Murakabe Heyetinin daimi nezaret ve murakabesi altında bulunacağı…” hususuna yer verilmiştir. Anılan Kanunun 8 - 13, 24, 43, 45 inci maddelerinde Umumi Murakabe Heyeti üyeleri, teşkilatı, görevleri, raporların hazırlanması ile ilgili hükümlere yer verilmiştir.

Bu düzenleme ile anılan kuruluşlar, Sayıştayın  denetimi dışına çıkarılarak kârlılık ve verimlilik incelemesi yapılmasını sağlayan ekonomik denetime tabi tutulmuşlardır.

İktisadi Devlet Teşekkülleri hakkındaki 3460 sayılı Kanunun Tatbik Suretini Gösterir Nizamname (Tüzük) :

Bakanlar Kurulunun 29.6.1943 tarihli 2 / 20187 sayılı kararıyla kabul edilen ve12.7.1943 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak ertesi günü yürürlüğe girmiş olan bu Nizamnamenin 8, 9, 12, 13, 14, 49, 61 - 64 üncü maddelerinde Umumi Murakabe Heyeti ile ilgili hususlara yer verilmiştir.

3- 23 sayılı Sermayesinin Tamamı Devlet Tarafından Verilmek Suretiyle Kurulan İktisadi Teşekküllerin Teşkilâtı İle İdare ve Murakabeleri Hakkında 3460 Sayılı Kanuna Ek  “Geçici”  Kanun :

3460 sayılı Kanuna Ek 23 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde;

“ 3460 sayılı Kanunun 7 nci maddesi hükmü ile kurulan Umumi Murakabe Heyeti Teşrii Organ Başkanlığına bağlanmıştır. Birinci madde şümulüne giren teşekküllerin murakabesi bu heyet tarafından icra olunur.” hükmüne yer verilmiştir.

Yapılan bu düzenlemeyle Umumi Murakabe Heyeti TBMM Başkanlığına bağlanmıştır.

4- 440 sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleriyle Müesseseleri ve İştirakleri Hakkında Kanun :

440 sayılı Kanunla “Umumi Murakabe Heyeti “ ünvanı “ Yüksek Denetleme Kurulu” şeklinde değiştirilmiştir. 440 sayılı Kanunun 20 nci maddesinde ; “ Teşekküller ve müesseseler Yüksek Denetleme Kurulunun özel kanununda gösterilen esaslar dahilinde bu kuruluşun mali, idari ve teknik denetimine tabidir.”  hükmüne yer verilmiştir.  Ancak, bu maddede belirtilen yasa çıkarılamamış, 440 sayılı Kanunun Geçici 6 ncı maddesinde yer alan “Kamu İktisadi Teşebbüslerinin denetlenmesi ile ilgili Yüksek Denetleme Kurulu hakkındaki kanun yürürlüğe girinceye kadar 3460 ve 23 sayılı kanunların Yüksek Denetleme Kurulu ile ilgili hükümleri uygulanır.”

hükmüne dayanılarak denetimlere devam olunmuştur.

5- 468 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet  Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun :

1961 Anayasasının 127 nci  maddesinde yer alan  hüküm uyarınca, 12.5.1964 tarihli 468 sayılı “Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun” yürürlüğe konulmuştur. 468 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesinden önce, 21.3.1964 tarihli 440 sayılı  “İktisadi Devlet Teşekkülleriyle Müesseseleri ve İştirakleri Hakkında Kanun” un 36 ncı maddesi hükmü ile 3460 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.

6- İktisadi Devlet Teşekkülleriyle Müesseseleri ve İştirakleri Hakkında Tüzük:

Bakanlar Kurulunun 14.7.1966 tarihli 6 / 6722 sayılı Kararı ile kabul edilipi yürürlüğe konulan bu Tüzüğün Geçici 3 üncü maddesi ;

“Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu hakkında özel kanun yürürlüğe girinceye kadar Bakanlar Kurulunun 29.6.1943 tarihli 2 / 20187 sayılı kararı ile yürürlüğe girmiş bulunan Nizamnamenin Yüksek Denetleme Kurulu ile ilgili hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.”

hükmü yer aldığından eski uygulama devam etmiştir.

7- 60 sayılı “İktisadi Devlet Teşekkülleri ve Kamu İktisadi    Kuruluşları Hakında Kanun Hükmünde Kararname” : 

Anayasanın 165 inci maddesine dayanılarak Bakanlar Kurulunca kabul edilen  60 sayılı KHK, 20.5.1983 tarihli Resmi Gazetede yayınlanıp yürürlüğe girmiştir. 60 sayılı KHK nin 38 inci maddesinde;  “Teşekkül, müessese ve bağlı ortaklıkların, Yüksek Denetleme Kurulunun  mali, idari ve teknik yönden sürekli denetim ve gözetime tabi olduğu” hükmüne yer verilmiştir. Ayrıca , 7 nci maddesiyle de  “Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu hakkında kanun yürürlüğe girinceye kadar 3460, 23 ve 468 sayılı kanunların Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu ili ilgili hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.” hükmü getirilmiştir

8- 2929  sayılı İktisadi Devlet Teşekkülleri Ve Kamu İktisadi   Kuruluşları Hakkında  Kanun :

60 sayılı KHK, TBMM’ de 19.10.1983 tarihinde “İktisadi Devlet Teşekkülleri Ve Kamu İktisadi Kuruluşları Hakkında  Kanun”  haline dönüştürülmüştür. Bu Kanunun numarası 2929’ dur. 60 sayılı KHK de YDK ile ilgili olarak yer alan hükümlere 2929 sayılı Kanunda da aynen yer verildiği görülmektedir. 2929 sayılı Kanunun 66 ncı maddesi hükmü ile 440 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.

9- 72 sayılı Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Hakkında Kanun Hükmünde Kararname :

1938 yılında çıkarılan 3460 sayılı Kanunda, 1960 yılında çıkarılan 23 sayılı Kanunda, 1964 yılında yürülüğe giren 440 sayılı Kanunda 1983 yılında yürürlüğe konulan 60 sayılı KHK ile yine aynı yıl çıkarılan 2929 sayılı Kanunda, zaman zaman kalkınma planlarında sözü edilen “Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu  Hakkında Kanun” çıkarılamamış ancak, Bakanlar Kurulunca,17.6.1982 tarihli 2680 sayılı Yetki Kanununa dayanılarak, 24.6.1983 tarihinde kabul edilen 72 sayılı “Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” (KHK)  20 Ekim 1983 tarihli 18197 mükerrer sayılı T.C. Resmi Gazetede yayınlanıp yürürlüğe girmiştir.

Anılan KHK ile YDK’ nun kuruluş ve çalışmaları yeniden düzenlendiğinden,  bu düzenlemeye kadar Kurulun çalışmalarına yön veren mevzuat, 72 sayılı KHK’ nin 42 nci maddesi hükmü ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Beş Kısımdan oluşan 72 sayılı KHK’ de; 44 asıl, 3 geçici madde bulunmaktadır.  Anılan KHK’de yer alan “Kısım”lar, “Bölüm”ler ve madde içerikleriyle birlikte  aşağıda özetle açıklanmaktadır.

BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM

“Amaç, Kapsam ve Kısaltmalar” başlıklı bu bölüm, 1 - 2 nci maddelerden oluşmaktadır.

1 inci maddenin başlığı  “Amaç ve Kapsam” olup madde metni aşağıdadır.

“Madde 1 - 1. Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin amacı, Yüksek Denetleme Kurulunun kuruluş ve görevleriyle ilgili esasları düzenlemektir.

2. Bu Kanun Hükmünde Kararname:

a) Kamu İktisadi Teşebbüslerinin,
b) Özel kanunlarında Yüksek Denetleme Kurulunun denetimine tabi olduğu belirtilen kurum ve kuruluşların,
c) Sosyal güvenlik kuruluşlarının,

denetimini kapsar.”

2 nci maddenin başlığı  “Kısaltmalar” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 2-  Bu Kanun Hükmünde Kararnamede geçen;

a) Denetleme Kurulu deyimi, Yüksek Denetleme Kurulunu,
b) Kurul Başkanı deyimi, Yüksek Denetleme Kurulu Başkanını,
c) Kurul Üyesi deyimi, Yüksek Denetleme Kurulu Üyesini,
d) Denetim ve İnceleme Grubu deyimi, denetim ve inceleme ile ilgili Uzmanlık Grubunu,
e) Koordinasyon Kurulu deyimi, Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulunu,

ifade eder.”                                                                                                         

İKİNCİ  BÖLÜM

“Denetleme Kurulunun Kuruluşu, Görev ve Yetkileri” başlıklı bu bölüm,  3 - 5 inci maddelerden oluşmaktadır.

3 üncü  maddenin başlığı  “Denetleme Kurulu” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 3- 1. Denetleme Kurulu, Başbakanlığa bağlı, tüzel kişiliğe sahip yüksek bir denetleme organıdır.
2. Denetleme Kurulu Başkan, Üyeler Kurulu, denetim ve inceleme grupları ile Genel Sekreterlik ve ona bağlı idari şubelerle, Hukuk Danışmanlığından oluşur.”

4 üncü maddenin başlığı “Denetleme Kurulunun görevleri” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 4-  Denetleme Kurulunun görevleri şunlardır:

1. Bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamına giren kuruluş ve kurumları iktisadi, mali, idari, hukuki ve teknik yönden sürekli olarak gözetim ve denetim altında bulundurmak,
2. Başbakanın görevlendirilmesi üzerine incelemelerde bulunmak.”

5 inci maddenin başlığı  “Denetleme Kurulu Meslek Mensupları” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 5- Denetleme Kurulu meslek mensupları, Kurul Başkanı, Kurul Üyeleri ile Başdenetçi, Denetçi ve Denetçi Yardımcılarıdır.”

İKİNCİ KISIM
Teşkilat ve Görevler

BİRİNCİ BÖLÜM

“Kurul Başkanı ve Üyeler Kurulu” başlıklı bu bölüm 6 - 11 inci maddelerden oluşmaktadır.

6 ncı maddenin başlığı  “Kurul Başkanı ve görevleri “ olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 6- 1. Kurul Başkanı, Denetleme Kurulunu yönetirve temsil eder.

2. Kurul Başkanının görevleri şunlardır.

a) Üyeler Kuruluna başkanlık etmek,
b) Üyeler Kurulunda alınan kararları uygulamak,                                                                                                                                 
c) Üyeler ve Denetçiler arasında işbölümü yapmak ve denetim gruplarını belirlemek,
d) Grupların çalışma programlarını onaylamak,
e) Bütçe, kesin hesap ve kadroları hazırlamak,
f) Kurul raporlarını Başbakanlığa sunmaktır.”

7 nci maddenin başlığı  “Kurul Başkanına vekâlet” olup,madde metni aşağıdadır.

“Madde 7- 1. Kurul Başkanı, her takvim yılı başında kurul üyelerinden birini başkan vekili olarak görevlendirir.

2. Kurul başkan vekili, kurul başkanının izinli, görevli veya özürlü olması halinde Başkana vekâlet eder.”

8 inci maddenin başlığı  “Üyeler Kurulu ve görevleri” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 8- Kurul Başkanı ve on sekiz üyeden oluşan Üyeler Kurulu, Denetleme Kurulunun en yüksek karar organıdır.

2. Üyeler Kurulunun görevleri şunlardır:

a) Denetim usulünü saptamak,
b) Gruplarca hazırlanan denetim raporlarını incelemek ve son şeklini vermek,
c) Yönetmelik ve denetleme kılavuzu tasarıların kabul etmek,
d) Bütçe, kadro ve kesin hesap sonuçlarını inceleyerek karara bağlamak,
e) Başkan ve üyelerin önerilerini görüşüp karara bağlamak,
f)  Bu Kanun Hükmünde Kararname ile verilen diğer görevleri yapmak.”

9 uncu  maddenin başlığı  “Kurul Üyelerinin görevleri” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 9-  Kurul Üyelerinin görevleri:

a) Denetim ve inceleme grubuna başkanlık etmek, denetim ekipleri oluşturmak, çalışma programları hazırlamak, grup raporlarını Kurul Başkanlığına vermek,
b) Yönetmelikler ve Kurul Başkanınca verilen diğer işleri yapmaktır.”

10 uncu maddenin başlığı  “Kurul Başkan ve Üyelerinin nitelikleri” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 10- 1.  Kurul Başkanı olabilmek için:

a) İdari, iktisadi, mali, hukuki ve teknik alanlarda lisans öğrenimi yapmış olmak,
b) Kamu görevlerinde en az 20 yıl başarı ile çalışmış olmak,
c) Yirmi yıllık hizmetin en az üç yılını kurul üyesi veya üst düzey yöneticisi olarak geçirmiş bulunmak, gereklidir.

2. Kurul üyesi olabilmek için :

a) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerindeki niteliklere sahip olmak,
b) Yirmi yıllık hizmetin en az üç yılını başdenetçi veya üst düzey yöneticisi olarak geçirmiş bulunmak, gereklidir.”

11 inci maddenin başlığı “Kurul Başkanı ve Üyelerinin atanmaları” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 11- 1.  Kurul Başkanı, Başbakan veya ilgili Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı veya Devlet Bakanının önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca atanır.

2. Denetleme Kurulu üyelerinin:

a) Yarısı Başbakan veya ilgili Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı veya Devlet Bakanının önerisi üzerine,
b) Diğer yarısı, Üyeler Kurulunca, Başdenetçilerden, her boş üyelik için gösterilecek iki aday arasından,

Bakanlar Kurulunca atanır.”

İKİNCİ BÖLÜM

“Denetim ve İnceleme Grupları ve Denetçiler” başlıklı bu bölüm, 12 - 17 nci maddelerden oluşmaktadır.

12 nci maddenin başlığı “Denetim ve inceleme grupları ve görevleri” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 12- 1. Denetim ve inceleme grupları, bir üyenin başkanlığında yeteri kadar başdenetçi, denetçi ve denetçi yardımcılarından oluşur. Kurul Başkanı, gerek gördüğünde denetim ve inceleme gruplarına başkanlık eder.

2. Denetleme ve inceleme gruplarının görevi, yıllık çalışma programlarına göre denetimlerini yapmak ve raporlarını hazırlamaktır.

13 üncü maddenin başlığı “Başdenetçi ve Denetçilerin görevleri” , olup, madde metni şöyledir.

“Madde 13- 1. Başdenetçi ve denetçilerin görevleri şunlardır :

a) Denetim grubu içinde çalışma programlarıyla verilen konularda denetim ve incelemeler yapmak,
b) Raporları hazırlamak ve üyeler kurulunda açıklamalarda bulunmak,
c) Kurul Başkanı ve Grup Başkanının verdiği işleri yapmaktır.

2. Denetçi yardımcılarının görevleri şunlardır :

a) Grup Başkanı, başdenetçi ve denetçinin yönetim ve gözetimi altında çalışma programı gereğince istenen inceleme ve araştırmaları yapmak,
b) Kurul Başkanı veya Grup Başkanı tarafından verilecek işleri yapmaktır.”

14 üncü maddenin başlığı  “Başdenetçilerin nitelikleri” olup, madde metni şöyledir :

“Madde 14- 1. Başdenetçi olabilmek için, en az üç yıl denetçilik yapmış ve birinci derece aylığını almış olmak gerekir.

2. Yönetmelikte belirlenen teknik elemanlar da aşağıdaki şartları taşıdıkları takdirde dışardan başdenetçiliğe atanabilirler :

a) Birinci derece aylığını almış olmak,
b) On yıl mesleki tecrübesi bulunmak.

15 inci maddenin başlığı “Denetçilerin nitelikleri” olup, madde metni aşağıdadır :

“Madde 15- 1. Denetçi olabilmek için :

a) Hukuk, idare, maliye, iktisat, ticaret, işletme konularıyla ilgili lisans diploması veren yüksek öğretim kurumlarından birini bitirmiş olmak,
b) Kamu İktisadi Teşebbüslerinde genel müdürlük, genel müdür yardımcılığı görevlerini en az bir yıl, veya daire başkanlığı, daire başkan yardımcılığı, teftiş kurulu başkanlığı, müesseselerde müessese müdürlüğü, kamu bankalarının 1 inci sınıf şube müdürlüğü görevlerini en az iki yıl başarıyla yapmış bulunmak ve toplam olarak en az on yıl kamu kuruluş ve kurumlarında çalışmış olmak gereklidir.

2. Birinci fıkra dışında, aşağıdaki şartları taşıyanlar da Denetçi olabilirler:

a) En az üç yıl denetçi yardımcılığı yapmış ve yeterlik sınavını başarmış olanlar,
b) Yüksek mühendislerle lisans üstü öğrenim yapmış mühendisler ve uzman veteriner hekimlerden meslekleriyle işlerde en az on yıl çalışmış olanlar.”

16 ncı maddenin başlığı  “Denetçi Yardımcılarının nitelikleri”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 16- Denetçi Yardımcısı olabilmek için, denetçilerde aranan öğrenimleri görmüş olmak ve 30 yaşını geçmemiş bulunmak, açılacak yarışma sınavını kazanmak gerekir.”

17 nci maddenin başlığı  “Başdenetçi, Denetçi ve Denetçi Yardımcılarının atanmaları” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 17- Başdenetçiler ve denetçiler, Üyeler Kurulunun önerisi üzerine Başbakan veya ilgili Devlet Bakanı ve Başbakan Yandımcısı veya Devlet Bakanı tarafından atanır. Denetçi Yardımcıları ise Kurul Başkanınca atanır.”

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

“Genel Sekreterlik ve Hukuk Danışmanlığı” başlığını taşıyan bu bölüm, 18 - 20 nci maddelerden oluşmaktadır.

18 inci maddenin başlığı  “Genel Sekreterlik” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 18- 1. Yüksek Denetleme Kurulu Genel Sekreteri, Kurul Başkanına bağlıdır ve idari şubelerin yönetimiyle görevli ve sorumludur.

2. Kurul Başkanı, başdenetçi veya denetçiler arasından birini Genel Sekreter olarak görevlendirilir.”

19 uncu maddenin başlığı “İdare şubeler” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 19- 1. İdari şubeler, genel sekreterliğe bağlı olarak çalışırlar.

2. İdari şubeler şunlardır:

a) Kurul Bürosu Müdürlüğü,
b) Personel Müdürlüğü,
c) Saymanlık Müdürlüğü,
d) Haberleşme ve Arşiv Müdürlüğü,
e) İdare ve Levazım Müdürlüğü,
f)  Kitaplık Müdürlüğü.

3. İdari Şube Müdürleri ve Personeli, Genel Sekreterin önerisi üzerine Kurul Başkanınca atanırlar.”

20 nci maddenin başlığı  “Hukuk Danışmanlığı”  olup, madde metni aşağıdadır.     

“Madde 20- 1. Hukuk Danışmanı, Kurul Başkanına bağlı olarak görev yapar. Başkanlıkça istenecek hukuki konularda görüş bildirir ve Kurul Başkanınca görevlendirildiğinde yargı mercilerinde Denetleme Kurulunu temsil eder.

2. Hukuk Danışmanının avukatlık ruhsatını almış bulunması ve en az 10 yıllık mesleki tecrübesi bulunması gerekir.

3. Hukuk Danışmanı Kurul Başkanı tarafından atanır.”

ÜÇÜNCÜ  KISIM
Denetleme Esasları ve Raporları

BİRİNCİ BÖLÜM

“Denetleme Esasları” başlıklı bu bölüm, 21 - 23 üncü maddelerden oluşmaktadır.

21 inci maddenin başlığı “Denetleme yetkisi” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 21- 1. Kurul Başkanı ve üyeleri ile başdenetçiler, denetçiler ve denetçi yardımcıları, denetim ve inceleme görevlisi sıfat ve yetkisine haizdirler.

2.  Denetim ve inceleme görevlileri, denetime tabi kuruluşların her türlü gizli ve açık evrak, belge, defter ve kayıtlarını, incelemeye, bunların onaylı örneklerini almaya,

görevlilerden ve ilgililerden sözlü veya yazılı açıklamalarda bulunmalarını istemeye ve işyerlerinde incelemeler yapmaya yetkilidirler.

3. Denetim ve inceleme görevlileri, denetimin ve incelemenin gerektirdiği bilgi ve belgeleri ilgili kuruluşlardan istemeye yetkilidirler.”

22 nci maddenin başlığı  “Denetleme konuları” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 22- Denetleme Kurulu, denetlemelerini yaparken aşağıdaki hususları inceler :

1. Denetlenen kuruluşların kanun veya statülerinde belirlenen amaç ve esaslara, uzun vadeli kalkınma planı ile programlara uyulup uyulmadığı,

2. İşletme bütçelerinin gereklere, işlemlerin bütçelere; maliyet, bilanço ve sonuç hesaplarının dönem faaliyetlerine uygunluğu,

3. Çağdaş işletmecilik esaslarına uyulup uyulmadığı,

4. İşlemlerin hukuka uygunluğu,

5. Verimlilik ve kârlılık ilkelerine uyulup uyulmadığı,

6. İşletmenin zarara uğratılıp uğratılmadığı.

23 üncü maddenin başlığı  “Kuruluşların yükümlülükleri” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 23- 1. Denetlenen ve ilgili kuruluşların görevlileri, denetim ve inceleme görevlilerince istenilen bilgi ve belgeleri incelemeye sunmak hazırlayıp vermek ve her türlü kolaylığı göstermekle yükümlüdürler.

2. Denetime tabi kuruluşlar, kanunlarında ayrıca süre belirtilmemiş olan durumlarda aşağıda yazılı belgeleri, düzenleme veya yetkili mercilerce onaylanma tarihinden başlayarak en geç bir ay içinde Denetleme Kuruluna göndermekle yükümlüdürler.

a) İşletme bütçeleri ve ekleriyle bunların yıl içindeki değişiklikleri,

b) Bilanço ve sonuç hesaplara ile bunların ekleri, yıllık faaliyet raporları,  ortaklıklarda ayrıca genel kurul kararları ve denetçi raporları,

c) Yönetim kurulu ve yönetim komitesi kararları,

d) Yönetmelikler,

e) İştiraklerin genel kurullarına verilen yıllık faaliyet raporları ve denetçi raporları,

f) Denetim gereği olarak gönderilmesi Denetleme Kurulunca istenecek diğer belgeler.

İKİNCİ  BÖLÜM

“Raporlar” başlıklı bu bölüm 24 - 30 uncu maddelerden oluşmaktadır.

24 üncü maddenin başlığı “Denetleme ve inceleme raporları”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 24- Denetleme Kurulu çalışmaları sonucunda yıllık denetim raporu, ivedi durum raporu, genel rapor ve özel inceleme raporu hazırlar.”

25 inci maddenin başlığı  “Yıllık denetim raporu”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 25- 1. Yıllık denetim raporu, denetlenen kuruluşların işlem, bilanço ve sonuç hesaplarının aklanması veya aklanmamasına ilişkin görüşleri içeren gerekçeli ve karşılaştırmalı olarak hazırlanan rapordur. Bu rapor, en geç ertesi yılın Ekim ayı sonuna kadar Başbakanlığa sunulur.

2. Yıllık denetim raporunda, kuruluşun bilançosu ili gereken hallerde Kurulca hazırlanan değiştirilmiş bilanço birlikte yer alır.

3. Yıllık denetim raporunun şekil ve muhtevası yönetmelikle düzenlenir.”

26 ncı maddenin başlığı  “İvedi durum raporu”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 26- İvedi durum raporu, Denetleme Kurulunca, denetlemeler sırasında karşılaşılan ve ivedi olarak incelenmesi, teftişi, tahkiki gereken hususlar ile alınması gereken önlemleri içeren rapordur.”

27 nci maddenin başlığı  “Genel rapor”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 27- 1. Genel rapor, denetlenen kuruluşların yıllık faaliyetlerinin sonuçlarını, sektör esasına bağlı olarak, topluca belirten rapordur.

2. Genel raporda başlıca aşağıdaki hususlar yer alır :

a) Türkiye ekonomisi içindeki yeri,
b) İstihdam durumu,
c) Mali durum,
d) İştirakler,
e) İşletme çalımaları,
f) Yatırımlar,
g) Denetlenen kuruluşların genel ve ortak sorunları ve öneriler.”

28 inci maddenin başlığı  “Özel inceleme raporu” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 28- Özel inceleme raporu, Başbakanın görevlendirmesi veya Üyeler Kurulunun istemi üzerine, bu Kanun Hükmünde Kararname kapsamına giren kuruluşlarda, denetim ve inceleme gruplarınca yapılan inceleme sonuçlarını gösteren rapordur.”

29 uncu maddenin başlığı  “Raporların gizlilik derecesi” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 29- 1. Yıllık denetim raporları ile ivedi durum raporları ve özel inceleme raporları “hizmete özel” dir. Kuruluşların kanunlarındaki gizliliğe ait özel hükümler saklıdır.
2. Genel raporlar açıktır ve yayımlanır.”                                                                                                                       

30 uncu maddenin başlığı  “Raporlarla ilgili işlemler” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 30- 1. Denetleme Kurulunca Başbakanlığa sunulan raporların, gereken kuruluşlara dağıtımı Başbakanlıkça yapılır.

2. Denetime tabi kuruluşlar, yıllık denetim raporları üzerine hazırlayacakları cevaplarını varsa yönetim kurullarından yoksa yetkili organlarından geçirmek kaydıyla, raporu aldıkları tarihten başlayarak kırkbeş gün içinde ilgili bakanlığa ve birer örneğini Denetleme Kuruluna gönderirler.

3. İlgili bakanlıklar bu cevapları kendi görüşleri ile birlikte en geç onbeş gün içinde Başbakanlığa sunarlar. Bakanlıklar görüşlerinin bir örneğini de aynı zamanda Denetleme Kuruluna gönderirler.

4. Denetleme Kurulu raporlarında, inceleme, teftiş veya tahkiki istenen durumlar Başbakanlıkça yetkili mercilere intikal ettirilir. Denetleme Kurulunca özellikle bakanlıklarca incelenmesi, teftişi ve tahkiki istenen konular, bakanlıklarca sonuçlandırılır ve sonuçtan Başbakanlığa ve Denetleme Kuruluna bilgi verilir. Denetleme Kurulu görüşünü ayrıca Başbakanlığa bildirir.

5. Raporlar ile bunlara verilen cevapların birer örneği Başbakanlıkça, Maliye Bakanlığı ile Devlet Planlama Teşkilatına gönderilir.

6. Teknik konularda ortaya çıkabilecek görüş ayrılıkları Başbakanlıkça kesin sonuca bağlanır.”

DÖRDÜNCÜ KISIM
Mali ve Personele İlişkin Hükümler

BİRİNCİ  BÖLÜM

“Mali Hükümler” başlıklı bu bölüm, 31 - 32 nci maddelerden oluşmaktadır.

31 inci maddenin başlığı “Bütçe ve kesin hesap”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 31- 1. Denetleme Kurulunun bütçesi ve harcama kalemlerine ilişkin ekleri, Üyeler Kurulunca hazırlanır ve mali yıl başından en az yetmişbeş gün önce Başbakanlığa sunulur.

2. Denetleme Kurulunun yıllık giderleri, denetime tabi kuruluşlara, ödenmiş sermayeleri ile orantılı olarak paylaştırılır. Ancak, sermayeleri veya ödenmiş sermayeleri bulunmayanlar ile ödenmiş sermayeleri emsallerine göre fazla gider payı yükleyecek derecede yüksek olan kuruluşların giderlere katılma payı, iş hacmi ve faaliyet konuları da dikkate alınarak Denetleme Kurulunca belirtilecek esaslara göre saptanır. Bu paylar Denetleme Kurulunun bütçesinde gelir olarak ayrı ayrı gösterilir ve ilgili kuruluşlara tebliğ edilir.                                                                                                                           

3. Denetleme Kurulunca saptanan gider karşılıkları denetime tabi kuruluşlar tarafından Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında Denetleme Kurulu adına açılacak bir hesaba yatırılır.

4. Kesin hesap raporu, Üyeler Kurulunun kendi üyeleri arasından seçeceği üç üye tarafından hazırlanır ve Üyeler Kuruluna sunulur.

5. Üyeler Kurulunun kabul ettiği kesin hesap raporu, takvim yılını izleyen üç ay içinde Başbakanlığa sunulur.

6. Bakanlar Kurulu, kesin hesap raporu ve yeni yıl bütçe tasarısı ile Kurumun kadro ihdas, iptal ve değişikliklerini karara bağlar.”

32 nci maddenin başlığı  “İstisna” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 32- Denetleme Kurulu, Muhasebei Umumiye ve Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunları hükümlerine ve Sayıştay denetimine tabi değildir.”

İKİNCİ  BÖLÜM

“Personele İlişkin Hükümler” başlıklı bu bölüm, 33 - 39 uncu maddelerden oluşmaktadır.

33 üncü  maddenin başlığı  “Özlük işleri” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 33- 1. Bu Kanun Hükmündeki Kararname hükümleri saklı kalmak kaydıyla Denetleme Kuruluna İktisadi Devlet Teşekkülü personel rejimi uygulanır.

2. Sözleşme ile verilecek ücretler, görevin önemine göre Koordinasyon Kurulunun önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca kararlaştırılır.

3. Sözleşmeli olarak çalıştırılanlardan memurluktan gelenlerin sözleşmeli hizmet süresi terfilerine sayılır ve gereken kesenek ve karşılıklarının tamamının ödenmesi kaydıyla emeklilik hakları devam eder.

4. Denetleme Kurulunun Başkan ve üyelerini de kapsamak üzere kadrolu ve sözleşmeli personeline Kamu İktisadi Teşebbüsleri personeline yasalarla verilmesi öngörülen ikramiyeler, Üyeler Kurulunun kararıyla verilebilir.”

34 üncü maddenin başlığı  “Başka iş ve hizmet yasağı” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 34- 1. Denetleme Kurulu personeli, ücretsiz de olsa sürekli veya geçici bir hizmet kabul edemezler. Bu Kanunda veya özel kanunlarında belirtilen veya Başbakanlıkça verilecek görevler, başka iş ve hizmet yasağı dışındadır.

2. Denetleme Kurulu personeli, çalışma saatleri dışında olmak ve esas görevlerini aksatmamak koşuluyla, ücret veya herhangi bir yarar karşılığı olmaksızın hayır kurumlarında; mesleki, bilimsel,  sosyal kurum ve derneklerde; kooperatiflerde, okul-aile birliklerinde, vakıflarda, Denetleme Kurulu personelinin kuracakları sosyal ve mesleki dernek, sandık ve kooperatiflerde çalışabılırler.

3. Bilimsel ve mesleki araştırma ve çalışmalarda bulunabilirler.

4. Esas görevini aksatmamak ve Kurul Başkanınca uygun görülmek koşuluyla, yüksek öğretim kurumlarında ders verebilirler.

5. Başka iş ve hizmet yasağına aykırı hareket edenlerin işlerine son verilir.”

35 inci maddenin başlığı  “Sır saklama yükümlülüğü” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 35- Denetleme Kurulu personeli, görevlerini yaptığı sırada öğrendiği gizli bilgileri, görevden ayrılmış olsa bile, yetkili amirinin izni olmadan açıklaması halinde kendisine T. Ceza Kanununun Devlet Memurları hakkındaki hükümleri uygulanır.”

36 ncı maddenin başlığı  “Disiplin Kurulu” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 36- 1. Disiplin Kurulu, Üyeler Kurulunun her takvim yılı başında seçeği bir üye ile iki başdenetçiden oluşur. Genel Sekreter ile Hukuk Danışmanı kurulun tabii üyesidir.

2. Kurulun raportörlüğünü Personel Müdürü yapar.

3. Disiplin Kurulu, Başdenetçi ve Denetçiler hakkında disiplin kovuşturması yapılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına karar verir.

4. Disiplin Kurulu, diğer personel hakkında Disiplin Kurulu görevini yapar.”

37 nci  maddenin başlığı  “Yüksek Disiplin Kurulu” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 37- 1. Yüksek Disiplin Kurulu, Üyeler Kurulunun kendi üyeleri arısndan her takvim yılı başında seçeceği beş üyeden oluşur. Yüksek Disiplin Kurulu, başkanını kendi üyeleri arasından seçer.

2. Yüksek Disiplin Kurulu, Kurul Başkanı ve üyeleri hakkında disiplin kovuşturması yapılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına karar verir.

3. Yüksek Disiplin Kurulu, Disiplin Kurulu kararlarına yapılacak itirazları karara bağlar.”

38 inci maddenin başlığı   “Ceza kovuşturması” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 38- 1. Başkan ve üyelerin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işlemiş bulundukları suçlardan dolayı ilk soruşturma Başbakanın görevlendireceği bir soruşturmacı veya soruşturmacılar tarafından yapılır. Düzenlenen fezleke Danıştay’a gönderilir.

2. Birinci fıkra dışında kalan Denetleme Kurulu personelinin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işlemiş bulundukları suçlardan dolayı ilk soruşturma Kurul Başkanının görevlendireceği soruşturmacı tarafından yapılır.”

39 uncu maddenin başlığı  “Eğitim ve inceleme”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 39-  Denetim görevlileri :

1. Hizmetiçi eğitim yaparlar ve diğer diğer kurumlarca düzenlenen hizmetiçi eğitim programlarına, mesleki toplantı ve konferanslara katılabilirler.

2. Mesleki konularda, yurtdışında inceleme yapabilrler.

3. Yurtiçi ve yurtdışı eğitim ve inceleme programlarının hazırlanması ve uygulanması usulleri bir yönetmelikle düzenlenir.”

BEŞİNCİ KISIM
Çeşitli, Geçici ve Son Hükümler

BİRİNCİ  BÖLÜM

“Çeşitli  Hükümler”  başlıklı bu bölüm,  40 - 41 inci maddelerden oluşmaktadır.    

40 ıncı maddenin başlığı “Denetleme Kurulu Malları Aleyhine İşlenen  Suçlar” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 40- Denetleme Kurulunun malları aleyhine işlenmiş suçlar Devlet malı aleyhine işlenmiş sayılır.”

41 inci maddenin başlığı  “Yönetmelikler”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 41- Denetleme Kurulu personeline ilişkin yönetmelikler Koordinasyon Kurulu kararı ile yürürlüğe konulur.”

İKİNCİ BÖLÜM

“Geçici Hükümler” başlıklı bu bölümde 3 geçici madde vardır.

Geçici 1 inci madde metni aşağıdadır.

“Geçici Madde 1- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımı tarihinde Denetleme Kurulu’ nda çalışanların; yeni bir atamaya gidilmedin aylık, ek gösterge, yan ödeme ve diğer her türlü özlük hakları ile görevleri devam eder. Uzman Müşavirler başdenetçi, uzmanlar denetçi, uzman yardımcıları denetçi yardımcısı ünvanını alırlar.”

Geçici 2 nci madde metni aşağıdadır.

“Geçici Madde 2- Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlüğe girmesinden sonra hazırlanacak yönetmelikler yayınlanıncaya kadar, yürürlükteki yönetmeliklerin bu Kanun Hükmünde Kararnameye aykırı olmayan hükümleri uygulanır.”

Geçici 3 üncü madde metni şöyledir.

“Geçici Madde 3- Bu Kanun Hükmünde Kararname ile çıkarılması öngörülen yönetmelikler, Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yürürlük tarihinden başlayarak altı ay içinde çıkarılır.”

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

“Son Hükümler” başlıklı bu bölüm, 42 - 44 üncü maddelerden oluşmaktadır.

42 nci maddenin başlığı   “Kaldırılan hükümler” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 42- 12/5/1964 tarih, 468 sayılı Kanunun 6 ıncı maddesi, 4/7/1938 tarihli 3460 ve 20/7/1960 tarihli 23 sayılı Kanunların Denetleme Kurulu ile ilgili hükümleri ve 60 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin geçici 7 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.”

43 üncü  maddenin başlığı   “Yürürlük”  olup madde metni şöyledir.

“Madde 43- Bu Kanun Hükmünde Kararname yayımı tarihinde yürürlüğe girer.”                                                                                           

44 üncü maddenin başlığı  “Yürütme”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 44- Bu Kanun Hükmünde Kararnameyi Bakanlar Kurulu yürütür.”

10- 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun   Hükmünde Kararname (KHK) :

17.6.1982 tarihli 2680 sayılı Yetki Kanununa dayanılarak Bakanlar Kurulunca 8.6.1984 tarihinde kabul edilen 233 sayılı KHK’ nin  “Kapsam ve Amaç” başlıklı 1 inci maddesi 1 inci bendi hükmü;

“Bu Kanun Hükmünde Kararname, iktisadi devlet teşekkülleri ile kamu iktisadi kuruluşlarını ve bunların müesseselerini, bağlı ortaklıklarını ve iştiraklerini kapsar.”

şeklindedir. Bu ifade ile, iktisadi devlet teşekkülleri (İDT) nin, kamu iktisadi kuruluşları (KİK) nın tümü ile bunların bağlı ortaklıkları ve iştirakleri kapsam

içine alınmışlardır.  “Denetleme” başlıklı Beşinci Bölümünde yer alan “Mali, idari ve teknik denetim, denetleme raporları” başlıklı 39 uncu maddesi hükmü aşağıdadır.

“ Teşebbüsler, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu’nun mali, idari ve teknik yönden sürekli denetimine tabidir.

Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu; teşebbüslerin müesseselerin ve bağlı ortaklıkların bir yıla ait hesap ve işlemleri üzerindeki incelemelerini en geç ertesi yılın Ekim ayı sonuna kadar tamamlar. Kurulca düzenlenen raporlar ilgili mercilere verilir.”

hükmünü amirdir. Böylece, bütün kamu iktisadi teşebbüsleri ile bunların müesseseleri ve bağlı ortaklıklarının denetiminin Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu tarafından yapılarak raporlarının hazırlanacağı hükme bağlanmıştır.

11-  3346 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri ile Fonların Türkiye Büyük Millet Meclisince Denetlenmesinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun:

Anayasanın 165 inci maddesi hükmü doğrultusunda, 2.4.1987 tarihinde kabul edilen 3346 sayılı Kanun  9.4.1987 tarihli Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe konulmuştur.

3346 sayılı Kanunun 14 üncü maddesi hükmü ile 468 sayılı Kanun yürürlükten kaldırılmıştır.

Başbakanlık Yüksek Denetle Kurulu, denetim görevini TBMM adına yaptığından,  bu Kanun’la ilgili kısa açıklamaya aşağıda yer verilmiştir.

Tümü 16 maddeden oluşan 3346 sayılı Kanun, 5 bölüm içinde düzenlenmiştir. Bölümler,  başlıkları ve özet içerikleri itibariyle şöyledir .

BİRİNCİ BÖLÜM 

Genel Hükümler

Bu bölüm, 1 - 2 nci  maddelerden oluşmuştur.

1 inci maddenin başlığı “Amaç” olup, madde metni şöyledir.                 

“Madde 1-  Bu Kanunun amacı, kamu iktisadi teşebbüslerinin Türkiye Büyük Millet Meclisince kuruluş amaçlarına göre denetlenmesine dair usul ve esasları düzenlemektir.”

2 nci maddenin başlığı “Kapsam” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 2-  Ödenmiş sermayesinin yarısından fazlası kamu tüzelkişilerince sağlanmış olan kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağlamış oldukları diğer kurumlar ve yukarıda sayılanlardan olmamakla beraber kendilerine bazı kamu yetki ve görevleri verilmiş olup galip vasıfları bu kamu hizmetlerini yürütmek olan ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından olmayan özel kanunlara tabi kurmlar ile İller Bankası, bu Kanunla konulan denetime tabidirler.                                                                                                                       

Mahalli idarelerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının, ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar ile bu kurumların ödenmiş sermayesinin yarısından fazlasını sağladıkları kurumlar bu Kanunla konulan denetime tabi değildirler.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kamu İktisadi Teşebbüsü sayılmaz.Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası bu Kanunla konulan denetime tabi değildir. Sözü geçen bankaların Türkiye Büyük Millet Meclisince denetlenmesi Anayasanın 162 nci maddesinde söz konusu milli bütçenin incelenmesi yoluyla yapılır.”

hükmüyle, açıkça belirtilmiştir. Dikkatle bakıldığında, bu maddenin birinci fıkrası Kanun kapsamında olan kuruluşları, ikinci ve üçüncü fıkraları ise istisnaları tarif etmektedir.

İKİNCİ  BÖLÜM

Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu

Bu bölüm, 3 - 6 ncı maddelerden oluşmaktadır. 3 üncü maddenin başlığı “Komisyonun kuruluşu”, 4 üncü maddenin başlığı “Komisyona Başkan, Başkanvekili, Sözcü ve Kâtip Seçimi”, 5 inci maddenin başlığı “Altkomisyonların ve raportörlerin seçimi”, 6 ncı maddenin başlığı “Komisyonun toplantı ve karar yetersayısı” dır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM 

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Denetlenmesi

Bu bölüm  7 - 11 inci maddelerden oluşmaktadır.

7 nci maddenin başlığı “Komisyonun İnceleme Usulleri” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 7- Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonu, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulunun raporlarıyla Başbakanlığın sevkedeceği diğer raporları ve varsa kendisince tespit edilen konuları inceler. Her teşebbüsün bilançosu ile netice hesaplarını kapsaması gereken bu raporlar; ilgili bakanlıkların görüşleri ve denetlenen kuruluşların cevapları ile birlikte, en geç ertesi yılın Aralık ayı sonuna kadar Başbakanlıkça Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına sunulur.

Başkanlığa sunulan raporlar, üç gün içinde Komisyona havale edilir.  Komisyon, incelemelerini, raporun kendisine havale edilmesinden itibaren doksan gün içinde tamamlar.

Komisyon ve altkomisyonlar, denetleyecekleri kuruluşların durumunu, ulusal ekonomiye faydalı olabilmeleri için özerk bir tarzda ekonominin kuralları ve ekonomik gerekler dahilinde, verimlilik ve kârlılık ilkeleri doğrultusunda yönetilerek, kuruluş amaçlarına ulaşmalarını teminen; faaliyetlerinin mevzuata, uzun vadeli kalkınma planına ve planın uygulama programlarına uygunluğu yönlerinden inceler.                                                                                                                           

Türkiye Büyük Millet Meclisinin denetimine tabi kamu iktisadi teşebbüslari ile bu kamu iktisadi teşebbüslerinin iştirakiyle kurulan diğer kamu kuruluşlarının denetimi, üst teşebbüsün denetimi ile bir arada yapılır. Değişik kamu kuruluşlarının iştirakiyle kurulmuş olan böyle bir teşebbüsün hangi üst teşebbüsle bir arada denetime tabi tutulacağı hususunda esas, ödenmiş iştirak miktarı üstünlüğüdür. Bu miktar eşitse, bu husus, Komisyonca karara bağlanır.

İnceleme ve değerlendirme, esas olarak dosya üzerinden yapılır. Komisyonun çalışmaları sırasında denetlenen kuruluşların yöneticileri ve ilgili bulundukları bakanlık temsilcileri ile Devlet Planlama Teşkilatı, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu yetkilileri bulunur ve gerekirse dinlenir.

Komisyon Başkanı, gerekli gördüğünde altkomisyonlar eliyle, kuruluşlarda yerinde inceleme yaptırır.

Merkezleri Başkentten başka bir yerde bulunan kamu iktisadi teşebbüslerinin denetimi için raportörler veya altkomisyonların en fazla onbeş gün süreyle Ankara dışına gitmelerine Kamu İktisadi Teşebbüleri Komisyonununca karar verilebilir. Bu karar, gerekli yolluğun tahakkuku için Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına yazı ile bildirilir.

Altkomisyonlar ve raportörler, inceleme sonuçlarını Komisyon Başkanına sunarlar. Komisyon, altkomisyonların ve raportörlerin raporlarını, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu raporları ile ilgili kuruluş ve bakanlıkların görüşleriyle birlikte ele alarak, kuruluşların durumlarını yeniden inceler ve bunların bilanço ve netice hesaplarını tasvip ederek yönetim kurullarının ibra edilmesine veya bilanço ve netice hesaplarını tasvip etmeyerek gerekçeli olarak karar verir. Komisyonun, bütün kamu iktisadi teşebbüslerini kapsaması gereken, tasvibe ve genel görüşmeye sunulan raporları basılıp Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerine dağıtılır, dağıtım tarihindeki Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanağına eklenir ve hükümete iletilir.”

8 inci maddenin başlığı “Komisyon raporunun kesinleşmesi”,  9 uncu maddenin başlığı “Genel görüşmeye tabi olan kuruluşlar”, 10 uncu maddenin başlığı “ Kararların yayımlanması”, 11 inci maddenin başlığı  “İbra etmeme kararlarının ilgili mercilere bildirilmesi” dir.

DÖRDÜNCÜ  BÖLÜM

Fonların Denetlenmesi

Bölüm  12 nci maddeden ibaret iken, Anayasa Mahkemesinin 28.1.1988 tarihli E. 1987/12, K. 1988/3 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. Anılan Karar, 7.4.1989 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

BEŞİNCİ  BÖLÜM

Son Hükümler

Bu bölüm 13 - 16 ncı maddelerden oluşmuştur. 13 üncü maddenin başlığı “Uygulanacak İçtüzük”, 14 üncü maddenin başlığı “Yürürlükten kaldırılan kanunlar”, 15 inci maddenin başlığı “Yürürlük”, 16 ncı maddenin başlığı “Yürütme” dir.

12-  4046 sayılı Özelleştirme Uygulamalarının Düzenlenmesine ve Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun :

4046 sayılı Kanunun 11 inci madde metni aşağıdadır :

“Madde 11- İdare bütçesinin denetimi 21.2.1967 tarih ve 832 sayılı Kanun uyarınca Sayıştay Başkanlığınca yapılır. Özelleştirme İdaresi Başkanlığının çalışmaları ve Özelleştirme Fonunun kullanımı ile özelleştirme işlemleri sırasındaki her türlü hizmet ve uygulamaları, 2.4.1987 tarih ve 3346 sayılı Kanun ve Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Hakkında 72 sayılı Kanun Hükmünde Kararname esaslarına göre denetlenir.

Özelleştirme programına alınan kuruluşlar, sermayelerindeki kamu payı % 50’ nin altına düşünceye kadar 2.4.1987 tarihli ve 3346 sayılı Kanun ile 24.6.1983 tarihli ve 72 sayılı Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Hakkında Kanun Hükmünde Kararname esaslarına göre denetlenir. “

Yukarıda tam metni yazılı 11 inci maddenin, 1 inci fıkrası başındaki “İdare” kelimesi, 4046 sayılı  Kanunun  “ Özelleştirme İdaresi Başkanlığının Kuruluş ve  Görevleri “ başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında belirtilen “ Özelleştirme İdaresi Başkanlığı” nı ifade etmektedir.

11 inci madde metninden de anlaşılacağı üzere, sadece İdare’nin bütçe denetimi görevi Sayıştay Başkanlığına verilmiştir. Bütçe denetimi dışında kalan bütün işlem ve uygulamaların denetlenmesi görevi de Başbakanlık Yüksek Denetleme Kuruluna tevdi edilmiştir.

C- BAŞBAKANLIK YÜKSEK DENETLEME KURULU İLE İLGİLİ  İÇ MEVZUAT :

1- Yönetmelikler :

Mevcut yasal Yasal düzenlemelerin alt mevzuatı olarak yönetmelikler çıkarılmıştır. İhtiyaç olduğunda başka yönetmeliklerin de çıkarılıp yürürlüğe konulacağı doğaldır. Halen yürürlükte bulunan yönetmelikler şunlardır.

a)  Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Üyeler Kurulu Görev ve Toplantı Yönetmeliği,
b) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Personel Yönetmeliği,
c) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Gizli Tezkiye Yönetmeliği,                                                                                                                              
d) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Disiplin Kurulları Kuruluş, Görev ve     Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik,
e) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Konut Yönetmeliği,
f) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Meslek Mensupları Hizmetiçi Eğitim Yönetmeliği,
g) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetçi Yardımcılığı Yarışma ve Özel Yeterlik Sınavı Yönetmeliği,
h) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu İdari Personel Hizmetiçi Yönetmeliği,
i) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Arşiv Yönetmeliği,
j) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Sicil Amirleri Yönetmeliği,
k) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Sözleşmeli Personel Sicil ve Başarı Yönetmeliği,
l) Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği.

Anılan yönetmeliklere ilişkin konular gündeme geldiğinde, izlenmesi gereken yol ve yöntem için bu kaynaklara başvurulmaktadır. Bunlardan, son sırada yer alan “Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği” ve buna dayalı “Denetleme Kılavuzu” bu  eğitim çalışmamızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

2- Genelgeler :

Kurul çalışmalarını ilgilendiren konularda Kurul Başkanlığınca “Genelge” ler çıkarılmaktadır. Genelgeler, her  yıl 1’ den başlamak üzere sıra numarası almakta, bir yıl içinde çıkarılan genelgelerin tümü ertesi yıl kitap haline getirilip ilgili personele dağıtılmaktadır.

BAŞBAKANLIK YÜKSEK DENETLEME KURULU
DENETLEME VE İNCELEME RAPORLARI YÖNETMELİĞİ

72 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 25 inci maddesinin 3 üncü bendinde  “Yıllık denetim raporlarının şekil ve muhtevası yönetmelikle düzenlenir.”  hükmü yer almıştır. Bu hükme dayanılarak “Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği” ilgili komisyonca hazırlanmış, Üyeler Kurulunun kararıyla kabul edilmiş, 9.3.1984 tarihli 13 sayılı Genelge ile yürürlüğe konulmuştur. Tam metni, YDK yayınlarından “Mevzuat” içinde ve Kılavuz’un baş tarafında bulunan Yönetmek ile ilgili ayrıntıya, tasarruf gerekçesiyle burada yer verilmemiş, ana hatları ile açıklama yapılmakla yetinilmiştir.

Roma rakamları ile sayfa numarası verilmiş olan Yönetmelik, 3 Bölüm içinde 27 maddeden oluşmaktadır.

I.  BÖLÜM

GENEL HÜKÜMLER

Bu bölüm 1 - 13 üncü maddelerden oluşmaktadır.

1 inci maddenin başlığı  “Amaç” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu’nca düzenlenen denetleme ve inceleme raporlarının genel esasları ile şekil ve muhtevasını tespit etmektir.”

2 nci maddenin başlığı  “Kapsam”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 2- Bu Yönetmelik, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu’nca düzenlenen yıllık denetim raporunun, ivedi durum raporunun, genel raporun ve özel inceleme raporunun hazırlanmasına ilişkin esasları kapsar.”

3 üncü  maddenin başlığı  “Dayanak”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 3- Bu Yönetmelik, 24.6.1983 tarih ve 72 sayılı Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca düzenlenmiştir.”

4 üncü  maddenin başlığı  “Yönetmelikteki kısaltmalar” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 4- Yönetmelikte geçecek  “YDK” Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu, “Kılavuz” Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme Kılavuzu anlamındadır.”

5 inci maddenin başlığı   “Denetim esasları” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 5- Denetimin esasını teşkil eden incelemeler; mevzuat hükümleri dahilinde iktisadi, mali, idari, hukuki ve teknik yönden yapılır.
                                                                                                                 

İncelemelerde :

a) Denetlenen kuruluşların kanun veya statülerinde belirlenen amaç ve esaslara, uzun vadeli kalkınma planı ile programlara uyulup uyulmadığı,
b) İşletme bütçelerinin gereklere, işlemlerin bütçelere; maliyet, bilanço ve sonuç hesaplarının dönem faaliyetlerine uygunluğu ve doğruluğu,
c) Çağdaş işletmecilik esaslarına uyulup uyulmadığı,
d) İşlemlerin hukuka uygunluğu,
e) Verimlilik ve kârlılık ilkelerine uyulup ulyulmadığı,
f)  İşletmenin zarara uğratılıp uğratılmadığı,

hususları araştırılır.”

6 ncı maddenin başlığı  “Raporların dili ve üslûbu” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 6-  Raporlar, Anayasanın yazılış tarzındaki dil sadeliği örnek alınarak yaşayan, gelişen, doğru ve pürüzsüz bir dille yazılır.

Raporlarda gereğinden uzun, anlaşılmaz ve tercüme kanısı uyandıran ibarelere ve yanlış terim ve kelimelere yer verilmez.”

7 - 8 inci    “Raporların açıklığı” olup, maddelerin metinleri aşağıdadır.

“Madde 7- İncelemeler sonunda rapora alınması uygun görülen hususlar bütün açıklığı ve ayrıntıları ile yazılır.”

“Madde 8- Yıllık denetim raporu, ivedi durum raporu ve özel inceleme raporu kuruluşların mevzuatındaki gizliliğe ait özel hükümler saklı kalmak kaydıyla “Hizmete Özel” dir. Genel rapor açıktır ve yayımlanır.”

9 uncu maddenin başlığı  “Raporlardaki kısaltmalar” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 9- Raporlarda ilk defa geçen kısaltmalı (kelimelerin baş harfleriyle yazılan) özel isimler ile yabancı kelimelerin Türkçe’ sinin raporlarda ilk yazıldığı yerde açıklaması yapılır.”

10 uncu maddenin başlığı  “Rapor bölümleri arasındaki uyum”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 10- Raporlarda bölüm, alt bölüm, kısım, alt kısım, fıkra, alt fıkralar arasında uygun düşecek bağlantılar kurulmasına dikkat edilir, tekrarlardan kaçınılır ; düşünce zincirinin sürekliliği, ifade birliği ve görüşler arasındaki uyum, ekip şefleri tarafından sağlanır.”

11 inci maddenin başlığı  “Raporların zaman içinde tutarlılığı”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 11- Denetlenen kuruluş hakkında birbini izleyen yıllara ait denetim raporlarında aynı konularda ileri sürülen gerüşlerde çelişkilere düşülmemesi esastır. Ancak, farklı görüş getirilmesi gerektiği hallerde bunun gerekçesi açıkça yazılır.”

12 nci  maddenin başlığı  “Füzyon ve konsolide bilgiler”  olup, madde metni şöyledir.

“Madde 12- Teşebbüs raporunda konsolide bilgi verilmesi esas olup, bilanço ve gelir tablosu ibraya veya genel görüşmeye esas teşkil edeceğinden, incelemeler füzyon bilanço ve gelir tablosu üzerinden yapılır.”

13 üncü  maddenin başlığı  “Raporların temel düzeni ve işaretlemeler”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 13- Yıllık Denetim raporunun  “I. TOPLU BAKIŞ” bölümünün sayfalarına Romen rakamlarıyla, bundan sonraki sayfaları ile diğer raporların sayfalarına normal rakamlarla sayfa numarası verilir.

Rapor metni, konuların dağılımının tertiplenişine göre büyükten küçüğe doğru; I.Bölüm, A- Altbölüm, 1- Kısım, a) Altkısım, aa) Fıkra, (1) Altfıkra birimlerinden oluşur.”

II.  BÖLÜM

RAPORLARIN TANIM, ŞEKİL VE KAPSAMI

I.  Kısım

Bu bölüm, 14 - 23 üncü maddelerden oluşmaktadır.

14 üncü maddenin başlığı  “Yıllık denetim raporunun tanımı” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 14- Yıllık denetim raporu, denetlenen kuruluşların işlem, bilanço ve sonuç hesaplarının aklanıp aklanmamasına ilişkin görüşleri içeren ve karşılaştırmalı olarak hazırlanan rapordur.”

15 -17 nci  maddelerin başlığı  “Yıllık denetim raporunun şekil ve kapsamı” olup, maddelerin metinleri aşağıdadır.

“Madde 15- (Değişik: 8.3.2000 - 12 sayılı Üyeler Kurulu Kararı Md. 1)                                                                                                                     

Yıllık denetim raporu, Kılavuzun “Raporların temel düzeni “ altbölümünde belirtilen kapak sayfası   ve tablolar ile bu Yönetmeliğin eklerini oluşturan dispozisyonlarda belirtilen bölümlerden oluşur. Buna göre ;

- Teşebbüsler için Ek: 1,
- Müesseseler için Ek: 2 ve açıklamaları,
- Bağlı ortaklıklar için Ek: 3 ve açıklamaları,
- Fonlar için Ek: 4 ve açıklamaları,
-Tasfiye, özelleştirme, statü değişikliği, başka kuruluşa devir gibi nedenlerle faaliyeti sona eren veya denetim dışı kalan kuruluşlar için Ek: 5 ve açıklamaları, ile Kılavuzdaki esaslara göre incelemeler yapılarak raporlar düzenlenir.”

“Madde 16- Rapor; ana çizgileriyle, söz konusu kuruluşun nasıl çalıştığı, amacını ne ölçüde gerçekleştirdiği, niçin o sonuçları aldığı, daha iyi sonuçlara ulaşılabilmesi için neler yapılabileceği  sorularını cevaplandırabilecek hacimde düzenlenir. Ancak, incelenen konulardan eleştirilmeye, sonuç çıkarmaya ve tedbir alınmasına gerek olmayan hususlarda raporlarda yer verilmez.

Kılavuz metninin geniş olması, rapor hacminin de büyük tutulacağı anlamını taşımaz. “

Madde 17- Durumları itibariyle ayrıntılı rapor yazılmasına gerek görülmeyen kuruluşlar ile özel kanunlarında YDK’ nın denetimine tabi olduğu belirtilen kurum ve kuruluşlar, sosyal güvenlik kuruluşları ile tasfiye halindeki kuruluşların yıllık denetim raporlarının şekil ve kapsamı kuruluşun özelliğine göre ilgili denetim grubu tarafından tespit edilir.”

II.  Kısım

18 inci maddenin başlığı   “İvedi durum raporunun tanımı” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 18- İvedi durum raporu, YDK’ ca denetlemeler sırasında karşılaşılan ve ivedi olarak incelenmesi, teftişi, tahkiki gereken hususlar ile alınacak önlemleri içeren rapordur.”

19 uncu maddenin başlığı   “İvedi durum raporunun şekil ve kapsamı”  olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 19- İvedi durum raporu: konu, inceleme, değerlendirme ve sonuç bölümlerini kapsar. İşin gereğine göre uygulama ve hukuki durum inceleme bölümünde, hukuki durum ile uygulama farklılıkları değerlendirme bölümünde, varsa öneriler sonuç bölümünde yer alır. Gerekli görülen belgeler raporun ekler bölümüne alınır. Raporun Üyeler Kurulunda kabul tarihi ayrıca gösterilir. İvedi durum raporu Kılavuzda belirtilen esaslar dahilinde yıllık denetim raporu ekleri arasına alınır.”

III.  Kısım

20 nci  maddenin başlığı   “Genel raporun tanımı” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 20- Genel rapor, denetlenen kuruluşların yıllık faaliyetlerinin sonuçlarını, sektör esasına bağlı olarak topluca belirten rapordur.”

21 inci maddenin başlığı  “Genel raporun şekil ve kapsamı” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 21- Genel raporda başlıca aşağıdaki hususlar yer alır.

a) Türkiye ekonomisindeki yeri,
b) İstihdam durumu,
c) Mali durum,
d) İştirakler,
e) İşletme çalışmaları,
f) Yatırımlar,
g) Denetlenen kuruluşların ortak sorunları ve öneriler.

IV.  Kısım

22 nci  maddenin başlığı  “Özel inceleme raporunun tanımı” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 22- Özel inceleme raporu, Başbakanın görevlendirmesi veya Üyeler Kurulunun istemi üzerine inceleme sonuçlarını gösterir rapordur.”

23 üncü  maddenin başlığı  “Özel inceleme raporunun şekil ve  kapsamı” olup madde   şöyledir.        

“Madde 23- Özel inceleme raporu; konu, inceleme, değerlendirme ve sonuç bölümlerini kapsar. Gerektiğinde bu temel düzende Üyeler Kurulunca değişiklik yapılabilir. 

Gerekli görülen belgeler raporun ekler bölümünde yer alır. Raporun Üyeler Kurulunda kabul tarihide ayrıca gösterilir. Özel inceleme raporu Kılavuzda belirtilen esaslar dahilinde yıllık denetim raporu ekleri arasına alınır.”

III. BÖLÜM

ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER

Bu bölüm, 24 - 27 inci maddelerden oluşmaktadır.

24 üncü maddenin başlığı  “Kılavuz” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 24- (Değişik: Üyeler Kurulunun 8.3.2000-12 sayılı kararı mad. 3 ile)

Kılavuz, bir komisyon tarafından hazırlanır ve Üyeler Kurulunda karara bağlanarak yürürlüğe konulur, değişiklikleri de aynı yöntem içinde yapılır.

Denetim personelinin elkitabı niteliğindeki Denetleme Kılavuzu “Hizmete Özel” olup her hakkı saklıdır. Meslek mensupları da dahil olmak üzere başka kişi veya kuruluş tarafından bastırılamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz, ticari amaçla kullanılamaz. Kılavuzun üçüncü şahıslara verilmesi Üyeler Kurulunun iznine bağlıdır. Ancak, bilimsel çalışma yapmak amacıyla Kılavuzdan yararlanılması Başkanlık izneyle, Kurul dışına çıkarılmadan, kaynak gösterilmek ve atıfta bulunulmak suretiyle mümkündür. Denetleme Kurulu personeli bu hususlara azami ölçüde titizlik göstermekle yükümlüdür.”

25 inci maddenin metni   “Kaldırılan hükümler” olup, madde metni aşağıdadır.

“Madde 25- Üyeler Kurulunun 19.1.1995 tarih ve 2 sayılı kararı ile yürürlüğe konulan Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.”

26 ncı maddenin başlığı  “Yürürlük” olup, madde metni şöyledir.

“Madde 26- Bu Yönetmelik Başkanlıkça  yayımı tarihinde yürürlüğe girer.”

27 nci  maddenin başlığı  “Yürütme”  olup madde metni aşağıdadır.

“Madde 27- Üyeler Kurulunun 5.3.1999 tarih ve 11 sayılı kararıyla kabul edilen bu Yönetmelik hükümleri Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Başkanı tarafından yürütülür.”

Yönetmeliğin (Kılavuz hariç) 5 adet eki mevcuttur. Eklerden :

 1 numaralı Ek, “Teşebbüs yıllık denetim raporu dispozisyonu” dur. Bununla ilgili ayrı bir açıklama konulmamış olup, teşebbüs yıllık denetim raporu belirtilen dispozisyona göre,  Kılavuzdaki açıklamalar gereğince hazırlanır.

2 numaralı Ek, “Müessese yıllık denetim raporu dispozisyonu” dur. Bunun hemen arkasında “Müessese yıllık denetim raporu dispozisyonu hakkında açıklamalar” bulunmaktadır. Müessese yıllık denetim raporu bu dispozisyona göre, anılan açıklamalar ve Kılavuz gereğince hazırlanır.

3 numaralı Ek, “Bağlı ortaklık yıllık denetim raporu disposizyonu” dur. Bunun hemen arkasında “Bağlı ortaklık yıllık denetim raporu disposizyonu hakkında açıklamalar” mevcuttur. Bağlı ortaklık yıllık denetim raporu bu dispozisyona göre, anılan açıklamalar ve Kılavuz gereğince hazırlanır.

4 numaralı Ek, “Fonların yıllık denetim raporu dispozisyonu” dur. Bunun hemen arkasında “Fonların yıllık denetim raporu dispozisyonu hakkında açıklamalar” yer almaktadır. Fonun yıllık denetim raporları bu dispozisyona göre, anılan açıklamalar ve Kılavuz gereğince hazırlanır.

5 numaralı Ek, “Tasfiye, özelleştirme, statü değişikliği, başka kuruluşa devir gibi nedenlerle faaliyeti sona eren veya denetim dışı kalan kuruluşların son denetim raporu dispozisyonu” dur. Bunun hemen arkasında “Tasfiye, özelleştirme, statü değişikliği, başka kuruluşa devir gibi nedenlerle faaliyeti sona eren veya denetim dışı kalan kuruluşların son denetim raporu dispozisyonu hakkında açıklamalar” vardır. Fon yıllık denetim raporu bu dispozisyona göre, anılan açıklamaların ışığı altında Kılavuz gereğince hazırlanır.

DENETLEME  KILAVUZU

Başbakalık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği’nin eki olan el kitabı niteliğindeki “Denetleme Kılavuzu”, Yönetmeliğin 24 üncü maddesi hükmüne dayanılarak Başkanlık tarafından görevlendirilen “Kılavuz Komisyonu” tarafından  hazırlanmış, Üyeler Kurulunun kararıyla kabul edilerek yürürlüğe konulmuştur.

Önceki yıllarda, Kılavuzda değişiklik yapılması ihtiyacı duyulduğunda  Kurul Başkanlığınca bir Kurul Üyesi Başkanlığında görevlendirilen “Kılavuz Komisyonu” tarafından gerekli çalışmalar yapılmakta, Kılavuz ve değişiklikleri Üyeler Kurulunca karara bağlanarak yürürlüğe konulmakta idi.

Üyeler Kurulunun 5.3.1999 tarih ve 11 sayılı oturumunda bir Kurul üyesi Başkanlığında “Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Kılavuzu Devamlı İhtisas Komisyonu” oluşturulmuştur.  Kurul Başkanlığının 9.3.1999 tarihli 1999 / 19 sayılıGenelgesinde;                                                                                                                         

“Kurulumuz tarafından yürütülen görevlerin daha etkin ve verimli bir düzeyde yerine getirilebilmesi amacıyla, Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği ile ekini oluşturan Denetleme Kılavuzu’nun sürekli olarak  güncel halde tutulabilmesi için; meslek mensuplarının, mevcut kılavuz hakkındaki ve mevzuatta meydana gelen değişikliklerin kılavuza yansıtılmasına ilişkin görüşlerinin, ilgili komisyon başkanlığına iletilmek üzere, grup başkanlıkları kanalıyla Başkanlığa bildirilmesi gerektiği” duyurulmuştur.

Halen yürürlükte bulunan Denetleme Kılavuzu, Devamlı Komisyon tarafından yapılan çalışmaların Üyeler Kurulundaki görüşülmesi sonunda 8 Mart 2000 tarihinde alınan 12 sayılı kararla kabul edilen şeklidir.                                                                                                             

“Hizmete Özel” nitelikte olan Denetleme Kılavuzu’nun kapağında; “Her hakkı saklıdır. Başka kişi veya kuruluşlar tarafından bastırılamaz, çoğaltılamaz, dağıtılamaz, ticari amaçla kullanılamaz.” Kaydı bulunmaktadır.

424 sayfa olan Kılavuzun arkasında (425 - 474. sayfalarda) ayrıca “Faydalı Bilgiler” e yer verilmiştir.

Kılavuzda ;

- Giriş,
- Denetleme raporları hazırlanırken gözetilecek hususlar,
- Raporların temel düzeni,
           - I. Topla bakış,
           - II. İdari bünye,
           - III. Mali bünye,
           - IV. İşletme çalışmaları,
           - V. Bilanço,
           - VI. Gelir tablosu,
           - VII. Ekler,

bölümleri bulunmaktadır. Aşağıda, Kılavuzda yer alan bölümlerden “İdari bünye” bölümüne kadar yer alan hususlar kısaca incelenmektedir.

GİRİŞ

 Raporların düzenlenmesinde ve Üyeler Kurulunda karara bağlanmasında, Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği ile bu Denetleme Kılavuzu esas alınır.

DENETLEME RAPORU HAZIRLANIRKEN
GÖZETİLECEK HUSUSLAR

Bu başlık altındaki hususlar sırasıyla şunlardır.

Bu konulardan; “17- Raporların temel düzeni ve işaretlemeler” konusuna,  Eğitim Programındaki görev bölümü nedeniyle aşağıda yer verilmiş olup, diğer konularla   ilgili ayrıntılı açıklama Kılavuz metninde yer almaktadır.

RAPORLARIN TEMEL DÜZENİ

Bu bölümde aşağıdaki hususlar yer almaktadır.

A- Raporun dış kapaktan toplu bakış bölümüne kadar olan şekli ve muhtevası,
B-Toplu bakış bölümünden raporun sonuna kadar kalan şekil ve metin

Bu konularla ilgili ayrıntılı açıklama Kılavuz metninde yer almaktadır.

TOPLU BAKIŞ

Bu bölüm, aşağıdaki üç alt bölümden oluşur.

A- Üretilen malın veya hizmetin Dünya ekonomisindeki yeri,
B- Kuruluşun tarihçesi, Türkiye ekonomisindeki yeri ve gelişimi,
C- Temenniler.

Bu konularla ilgili ayrıntılı açıklama Kılavuz metninde yer almaktadır.