 |
|
|
|
|
 |
|
|
|
Ankara'da |
|
|
|
|
|
|
| Online ziyaretçi |
|
DENETLEME KILAVUZU |
||
|
YDK DENETLEME KILAVUZU
|
YDK "Denetleme Kılavuzu", kuruluşların Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce denetlenmesine esas oluşturmak üzere YDK tarafından düzenlenecek denetim raporlarının hazırlanmasında, meslek mensuplarının göz önünde tutacakları hususları ve inceleme esaslarını kapsamaktadır. YDK’nın ilk Denetleme Kılavuzu 1940 yılında İsviçreli bir firma olan Société Anonyme Fiduciaire Suisse tarafından hazırlanmış; zaman içerisinde edinilen tecrübelerden yararlanılarak, günün değişen koşulları ve ihtiyaçlar doğrultusunda sürekli olarak zenginleştirilerek güncelleştirilmiştir. Çağdaş denetim anlayışı esas alınarak, bu alanda ortaya çıkan gelişmeler paralelinde Kılavuzda gerekli değişikliklere gidilmektedir.
|
Kılavuz, meslek
mensuplarından oluşan “Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği ve
Denetleme Kılavuzu Daimi Komisyonu” tarafından, YDK denetim
gruplarının görüş ve önerileri de dikkate alınarak hazırlanmakta ve
Üyeler Kurulu’nda karara bağlanarak yürürlüğe konulmaktadır.
Kılavuzun güncelleştirilmesi amacıyla yapılan değişiklikler de aynı
yöntem ve süreç işletilerek yerine getirilmektedir.
|
|
Kamu kesimine ait kuruluşlar üzerinde öteden beri bilinip uygulanan denetim yöntemlerinin oldukça ileri bir aşamasını teşkil eden ve uygunluk denetimi, mali tablolar denetimi ve performans denetimini birlikte içeren "ekonomik denetim"e, Türkiye’de ilk kez kamu ve yüksek denetim kurumu olarak, 1938 yılında Yüksek Denetleme Kurulu (Umumi Murakabe Heyeti) ile başlanmıştır. Bu dönemden itibaren, ekonomik denetim alanında kökleşen uygulamalar, beklenen başarının sağlanmasına elverecek yeterlikte bulunmaktadır. |
Raporların düzenlenmesinde ve Üyeler Kurulu’nda kararlara bağlanmasında Yüksek Denetleme Kurulu Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği ve Denetleme Kılavuzu esas alınır. Ancak, anılan düzenlemelerle getirilen esaslar yanında, kuruluşların özelliğine ve işin gereğine göre, lüzumlu başkaca görüşlere de raporlarda yer verilebileceği tabiidir. Denetim Kılavuzu HİZMETE ÖZEL olup, yayımlanmamaktadır. |
|
“İŞLETMELERDE MALİ ANALİZ TEKNİKLERİ”
A.Ü. SİYASAL BİLGİLER FAKÜLTESİ YAYINLARI
PROF. DR. YÜKSEK KOÇ YALKIN
TÜRKİYE'DE MALÎ ANALÎZ TARİHÇESİ
Türkiye'de mali analiz ile ilgili ilk çalışmalar Başbakanlık Yüksek
Denetleme Kurulu tarafından yapılmıştır. Kurul 4 /7 /1938 tarihli
ve 3460 sayılı "Sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek
suretiyle kurulan iktisadî Teşekküllerin teşkilâtıyle idare
ve murakabeleri hakkında kamın "un 4 ncü maddesi hükümlerine
uygun olarak "Umumî Murakebe Heyeti" adı ile 6/9/1938 tarihinde
kurulmuştur (38). Kanunun 7 nci maddesi kanuna bağlı teşekküller
ile 26 ncı maddeye uygun olarak kurulacak müesseselerin idarî,
malî ve teknik bakımdan Kurulun nezaret ve murakabesi altında
olduğunu ifade etmiştir(39). Kurul, kuruluş tarihinden itibaren
faaliyete geçmiş olmasına rağmen, 1939 yılında İsviçre Hükümetine
müracaat ederek, işletmelerin en modern biçimde murakabesini yapacak
bu müessesenin örgütlenmesi ve çalışma yöntemlerinin saptanması
hususunda yardım talep etmiştir. İsviçre hükümeti de bu konu
için Societe Anonyme Fiduciaire Suisse adlı müşavirlik firmasını
görevlendirmiştir.
Yüksek Denetleme Kurulunun 16/Nisan/1940
tarihli resmi yazısı üzerine, firma C.U. Merkt ve A. Saucy adlı iki
müşavirini 20/Mayıs/1940 tarihinde Ankara'da çalışmalara başlamak
üzere görevlendirmiştir (40). Merkt çalışma programını düzenledikten
sonra İsviçre'ye dönmüş, Türkiye'deki çalışmaları Saucy yürütmüştür.
Bu bakımdan firmanın Yüksek Denetleme Kurulunun
örgütlenmesi ve çalışma yöntemleri ile ilgili olarak verdiği dört
rapor "Saucy" raporları olarak tanınmaktadır(4i). Bu raporların
ikinci cildinin g ncu kısmı "Mali vaziyetin tetkiki" ile ilgilidir. Bu
kısımda mali durumun incelenmesi için bilançonun yeniden düzenlenmesinin
ve net hale getirilmesinin zorunlu olduğu belirtildikten sonra,
yüzde oranlarla nisbî değer analizine kuramsal olarak olanak
olduğu belirtilmekte ve o gün için aşağıda belirtilen dört reşyo ile
yapılacak analizin amaca yeterli olduğu ifade edilmektedir(42):
1. Borçların döner değerlere oranı;
2. Sabit değerlerin öz sermayeye oranı;
3. Öz sermayenin borçlara oranı;
4. Döner değerlerin sabit değerlere oranı.
Bu dört reşyo dışında, bir teşebbüsün mali durumunda meydana
gelen değişiklikleri toplu bir biçimde gösterdiği için "paraların
senelik hareketi"nin de analiz edilmesi önerilmektedir(43). Bu
analizinde tam olarak yapılması için mukayeseli bilançoların, döner
sermayedeki değişikliklerin, sabit değer hareketlerinin, uzun vadeli
borçlardaki değişikliklerin ve kâr dağıtımının incelenmesinin gerekli
olduğuna işaret edilmektedir (44).
Socie'te' Anonyme'in bu raporu öneri niteliğindedir. Rapor
verildiği zaman Kurul örgütlenmeyi yapmış ve faaliyette bulunduğundan,
bu raporun, Kurulun mevcut düzen ve yöntemlerini geliştirmek
için kullanıldığı ve bu bakımdan raporların tam olarak uygulanmadığı
belirtilmektedir.
Kurul teşekkülleri ve müesseseleri kuruluşundan beri idarî, malî
ve teknik bakımdan kontrol etmektedir. Bu kontrolün yapılmasında
uzman çalışmalarının her kontrolde belli hususları kapsamasını sağ-
lamak için 1960 yılında "iktisadî Murakebe Rehberi" yayınlanmıştır.
Bu rehberin, malî bünye rehberi bölümünde, malî yapının incelenmesinin
1. bilançoda yer alan değerlerin incelenmesi ve 2. Kâr ve
zarar hesabında toplanan sonuçlurın incelenmesi biçiminde iki safhada
yapıldığı belirtilmektedir^). Bilançonun incelenmesine geçmeden
önce bilanço netleştirilmekte, her iki tabloya ait analizler reşyolar
yardımı ile yapılmaktadır (46).
Kurulun incelediği her işletme için hazırladığı raporda mali
yapı analizi ile ilgili bir kısım bulunmaktadır. Bunun dışında bütün
iktisadî devlet teşekküllerinin faliyetlerini konsolide etmek yoluyla
hazırladığı genel raporlarda da mali yapı analizleri ile ilgili kısımlara
yer vermiştir(47).
(38)
Başvekâlet Umumi Murakabe Heyeti,
iktisadi Murakabenin
20
Tılı.
Ankara, Gürsoy
Basımevi, 1959, s. 3, 13.
(39) Ibid., s. 86.
(40) Societe Anonyme Fiduciaire Suisse, Başbakanlık Umumi Murakabe Heyeti İdare Teşkilâtı
hakkında rapor. C. 1., Ankara, tdeal Basım ve Ciltevi, 1945, s. 3.
(41) Saucy Raporları dört cilttir. Birinci ve İkinci Ciltleri 18 Kasım 1940, Üçüncü cildi
1 Ağustos 1941 ve dördüncü cildi 1 Eylül 1941 tarihlerinde Yüksek Denetleme Kuruluna
sunulmuştur. Raporların Birinci cildi, kurulun organizasyonu ve diğer üç
cildi de kurulun çalışma usulleri ile ilgili bulunmaktadır. Raporlar Fransızca olup,
1945 ve 1946 yıllarında Türkçeye çevrilmiştir.
(42) Societe Anonyme Fiduciaire Suisse, Başbakanlık Umumi Murakabe Heyeti İşletmelerin
Periodik Murakabesine Esas Teşkil Edecek İş Programlarının Tanzimine Ait Rapor. C. 2.,
Ankara, İdeal Basım ve Ciltevi, 1945, s. 145, 147.
(43) Ibid., s. 150.
(44) Ibid., s. 150.
(4;,) Başbakanlık Umuğî Murakabe Heyeti, İktisadi Murakabe Rehberi. 2. B., Ankara,
1963, s. 17.
(46) Ibid., s. 19, 21, 22.
(47) Başvekâlet Umumî Murakabe Heyeti, "İktisadi Devlet Teşekkülleri Topluluğunun 1945-
