|
|
DENETLEME KILAVUZU |
|
YDK
DENETLEME KILAVUZU
 |
YDK "Denetleme Kılavuzu",
kuruluşların Türkiye Büyük Millet Meclisi'nce denetlenmesine esas
oluşturmak üzere YDK tarafından düzenlenecek denetim raporlarının
hazırlanmasında, meslek mensuplarının göz önünde tutacakları hususları
ve inceleme esaslarını kapsamaktadır.
YDK’nın ilk
Denetleme Kılavuzu 1940 yılında İsviçreli bir firma olan
Société Anonyme Fiduciaire Suisse tarafından hazırlanmış; zaman
içerisinde edinilen tecrübelerden yararlanılarak, günün değişen
koşulları ve ihtiyaçlar doğrultusunda sürekli olarak zenginleştirilerek
güncelleştirilmiştir. Çağdaş denetim anlayışı esas alınarak, bu alanda
ortaya çıkan gelişmeler paralelinde Kılavuzda gerekli değişikliklere
gidilmektedir.
|
Kılavuz, meslek
mensuplarından oluşan “Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği ve
Denetleme Kılavuzu Daimi Komisyonu” tarafından, YDK denetim
gruplarının görüş ve önerileri de dikkate alınarak hazırlanmakta ve
Üyeler Kurulu’nda karara bağlanarak yürürlüğe konulmaktadır.
Kılavuzun güncelleştirilmesi amacıyla yapılan değişiklikler de aynı
yöntem ve süreç işletilerek yerine getirilmektedir.
|
|
Kamu kesimine ait
kuruluşlar üzerinde öteden beri bilinip uygulanan denetim yöntemlerinin
oldukça ileri bir aşamasını teşkil eden ve uygunluk denetimi,
mali tablolar denetimi ve performans denetimini birlikte
içeren "ekonomik denetim"e, Türkiye’de ilk kez kamu ve yüksek
denetim kurumu olarak, 1938 yılında Yüksek Denetleme Kurulu
(Umumi Murakabe Heyeti) ile başlanmıştır.
Bu dönemden itibaren,
ekonomik denetim alanında kökleşen uygulamalar, beklenen başarının
sağlanmasına elverecek yeterlikte bulunmaktadır. |
Raporların düzenlenmesinde
ve Üyeler Kurulu’nda kararlara bağlanmasında Yüksek Denetleme Kurulu
Denetleme ve İnceleme Raporları Yönetmeliği ve Denetleme Kılavuzu esas
alınır. Ancak, anılan düzenlemelerle getirilen esaslar yanında,
kuruluşların özelliğine ve işin gereğine göre, lüzumlu başkaca görüşlere
de raporlarda yer verilebileceği tabiidir.
Denetim Kılavuzu
HİZMETE ÖZEL
olup, yayımlanmamaktadır. |
“İŞLETMELERDE MALİ ANALİZ TEKNİKLERİ”
A.Ü. SİYASAL BİLGİLER
FAKÜLTESİ YAYINLARI
PROF.
DR. YÜKSEK KOÇ YALKIN
(shf. 155)
TÜRKİYE'DE MALÎ ANALÎZ TARİHÇESİ
Türkiye'de mali analiz
ile ilgili ilk çalışmalar
Başbakanlık Yüksek
Denetleme Kurulu
tarafından
yapılmıştır. Kurul 4
/7
/1938 tarihli
ve 3460 sayılı
"Sermayesinin
tamamı
Devlet tarafından
verilmek
suretiyle kurulan
iktisadî Teşekküllerin teşkilâtıyle idare
ve
murakabeleri hakkında
kamın "un 4
ncü maddesi hükümlerine
uygun olarak
"Umumî Murakebe
Heyeti" adı
ile 6/9/1938 tarihinde
kurulmuştur (38).
Kanunun 7 nci maddesi kanuna bağlı teşekküller
ile 26 ncı maddeye
uygun olarak kurulacak müesseselerin idarî,
malî ve teknik
bakımdan Kurulun nezaret ve murakabesi altında
olduğunu ifade
etmiştir(39). Kurul, kuruluş tarihinden itibaren
faaliyete geçmiş
olmasına rağmen, 1939 yılında İsviçre Hükümetine
müracaat ederek,
işletmelerin en modern biçimde murakabesini yapacak
bu müessesenin
örgütlenmesi ve çalışma yöntemlerinin saptanması
hususunda yardım talep
etmiştir. İsviçre hükümeti de bu konu
için Societe Anonyme
Fiduciaire Suisse adlı müşavirlik firmasını
görevlendirmiştir.
Yüksek Denetleme
Kurulunun 16/Nisan/1940
tarihli resmi yazısı
üzerine, firma C.U. Merkt ve A. Saucy adlı iki
müşavirini
20/Mayıs/1940 tarihinde Ankara'da çalışmalara başlamak
üzere
görevlendirmiştir (40). Merkt çalışma programını düzenledikten
sonra İsviçre'ye
dönmüş, Türkiye'deki çalışmaları Saucy yürütmüştür.
Bu bakımdan firmanın
Yüksek Denetleme Kurulunun
örgütlenmesi ve
çalışma yöntemleri ile ilgili olarak verdiği dört
rapor "Saucy"
raporları olarak tanınmaktadır(4i). Bu raporların
ikinci cildinin g ncu
kısmı "Mali vaziyetin tetkiki" ile ilgilidir. Bu
kısımda mali durumun
incelenmesi için bilançonun yeniden düzenlenmesinin
ve net hale
getirilmesinin zorunlu olduğu belirtildikten sonra,
yüzde oranlarla nisbî
değer analizine kuramsal olarak olanak
olduğu belirtilmekte
ve o gün için aşağıda belirtilen dört reşyo ile
yapılacak analizin
amaca yeterli olduğu ifade edilmektedir(42):
1. Borçların döner
değerlere oranı;
2. Sabit değerlerin öz
sermayeye oranı;
3. Öz sermayenin
borçlara oranı;
4. Döner değerlerin
sabit değerlere oranı.
Bu dört reşyo dışında,
bir teşebbüsün mali durumunda meydana
gelen değişiklikleri
toplu bir biçimde gösterdiği için "paraların
senelik hareketi"nin
de analiz edilmesi önerilmektedir(43). Bu
analizinde tam olarak
yapılması için mukayeseli bilançoların, döner
sermayedeki
değişikliklerin, sabit değer hareketlerinin, uzun vadeli
borçlardaki
değişikliklerin ve kâr dağıtımının incelenmesinin gerekli
olduğuna işaret
edilmektedir (44).
Socie'te' Anonyme'in
bu raporu öneri niteliğindedir. Rapor
verildiği zaman Kurul
örgütlenmeyi yapmış ve faaliyette bulunduğundan,
bu raporun, Kurulun
mevcut düzen ve yöntemlerini geliştirmek
için kullanıldığı ve
bu bakımdan raporların tam olarak uygulanmadığı
belirtilmektedir.
Kurul teşekkülleri ve
müesseseleri kuruluşundan beri idarî, malî
ve teknik bakımdan
kontrol etmektedir. Bu kontrolün yapılmasında
uzman çalışmalarının
her kontrolde belli hususları kapsamasını sağ-
lamak için 1960
yılında
"iktisadî Murakebe Rehberi"
yayınlanmıştır.
Bu rehberin, malî
bünye rehberi bölümünde, malî yapının incelenmesinin
1. bilançoda yer alan
değerlerin incelenmesi ve 2. Kâr ve
zarar hesabında
toplanan sonuçlurın incelenmesi biçiminde iki safhada
yapıldığı
belirtilmektedir^). Bilançonun incelenmesine geçmeden
önce bilanço
netleştirilmekte, her iki tabloya ait analizler reşyolar
yardımı ile
yapılmaktadır (46).
Kurulun incelediği her
işletme için hazırladığı raporda mali
yapı analizi ile
ilgili bir kısım bulunmaktadır. Bunun dışında bütün
iktisadî devlet
teşekküllerinin faliyetlerini konsolide etmek yoluyla
hazırladığı genel
raporlarda da mali yapı analizleri ile ilgili kısımlara
yer vermiştir(47).
  (38)
Başvekâlet Umumi Murakabe Heyeti,
iktisadi Murakabenin
20
Tılı.
Ankara, Gürsoy
Basımevi, 1959, s. 3,
13.
(39) Ibid., s. 86.
(40) Societe Anonyme
Fiduciaire Suisse,
Başbakanlık Umumi
Murakabe Heyeti İdare Teşkilâtı
hakkında rapor.
C. 1.,
Ankara, tdeal Basım ve Ciltevi, 1945, s. 3.
(41) Saucy Raporları
dört cilttir. Birinci ve İkinci Ciltleri 18 Kasım 1940, Üçüncü cildi
1 Ağustos 1941 ve
dördüncü cildi 1 Eylül 1941 tarihlerinde Yüksek Denetleme Kuruluna
sunulmuştur. Raporların
Birinci cildi, kurulun organizasyonu ve diğer üç
cildi de kurulun
çalışma usulleri ile ilgili bulunmaktadır. Raporlar Fransızca olup,
1945 ve 1946 yıllarında
Türkçeye çevrilmiştir.
(42) Societe Anonyme
Fiduciaire Suisse,
Başbakanlık Umumi
Murakabe Heyeti İşletmelerin
Periodik
Murakabesine Esas Teşkil Edecek İş Programlarının Tanzimine Ait Rapor.
C. 2.,
Ankara, İdeal Basım ve
Ciltevi, 1945, s. 145, 147.
(43) Ibid., s. 150.
(44) Ibid., s. 150.
(4;,) Başbakanlık Umuğî
Murakabe Heyeti,
İktisadi Murakabe
Rehberi. 2.
B., Ankara,
1963, s. 17.
(46) Ibid., s. 19, 21,
22.
(47) Başvekâlet Umumî
Murakabe Heyeti,
"İktisadi Devlet
Teşekkülleri Topluluğunun
1945-
| 
